W skrócie
Pasta dla dziecka to pasta z fluorem dobranym do wieku: 1000 ppm od pierwszego zęba do 6. urodzin, a później 1450 ppm. O bezpieczeństwie decyduje ilość: najpierw ślad wielkości ziarenka ryżu, a od chwili, gdy dziecko umie wypluwać pastę, porcja wielkości groszku.
Ile fluoru powinna mieć pasta w każdym wieku?
Od pierwszego zęba do 6. urodzin pasta powinna zawierać 1000 ppm fluoru, a później 1450 ppm. Skrót ppm oznacza części na milion i mówi, ile fluoru jest w paście. Tak zaleca Polskie Towarzystwo Stomatologii Dziecięcej. Są więc tylko dwa progi, a ośmiolatek i dwunastolatek używają tego samego stężenia.
| Wiek dziecka | Stężenie fluoru | Ilość pasty | Kto myje |
|---|---|---|---|
| Od 1. zęba do 2-3 lat | 1000 ppm | ślad, ziarenko ryżu | rodzic |
| 3-6 lat (wg EAPD od 2 lat) | 1000 ppm | groszek | rodzic myje albo poprawia |
| Powyżej 6 lat | 1450 ppm | groszek | dziecko myje pod nadzorem |
EAPD (European Academy of Paediatric Dentistry) przesuwa granicę groszku na drugie urodziny. W obu ujęciach liczy się to samo: czy dziecko umie wypluć pastę. U małego dziecka zęby myje opiekun i nie czeka z pastą z fluorem, aż maluch nauczy się płukać usta.
Jak wygląda ziarenko ryżu, a jak groszek pasty?
Ślad to cienkie muśnięcie końcówek włosia, a groszek to kulka zajmująca szerokość małej główki szczoteczki. Obie porcje nakłada się dwa razy dziennie.
- Ziarenko ryżu: rozsmaruj pastę cienko po włosiu, żeby nie tworzyła grudki.
- Groszek: nałóż kulkę na środek główki szczoteczki.
Porcję mierzę umiejętnością wypluwania, nie wiekiem z ulotki: dwulatek, który połyka, dostaje ślad, a trzylatek, który wypluwa, groszek.
Jak odczytać stężenie fluoru na opakowaniu?
Patrz na liczbę ppm na tubce albo w składzie, nie na obrazek z wiekiem czy misiem. Napis z wiekiem dziecka mówi o grupie docelowej, a o ochronie decyduje fluor. Pasta kontroluje próchnicę, gdy fluor jest w niej w formie rozpuszczalnej, czyli dostępnej dla zęba (Cury i współautorzy, Brazilian Dental Journal, 2010). Pasty z 200-250 ppm są za słabe wobec wytycznych, nawet gdy na tubce widnieje napis „dla niemowląt”.
- Znajdź na tubce lub w składzie zapis „ppm F” albo procent fluoru.
- Przelicz procent na ppm: 0,1% to 1000 ppm, a 0,145% to 1450 ppm.
- Sprawdź w liście INCI (międzynarodowe nazewnictwo składników kosmetyków) związek fluoru: Sodium Fluoride, czyli fluorek sodu, albo Olaflur, czyli aminofluorek.
- Odrzuć pastę o stężeniu niższym niż w tabeli dla wieku dziecka, nawet jeśli ma dziecięce opakowanie.
Jakie inne składniki sprawdzić w paście dla dziecka?
Fluor decyduje o ochronie, a reszta składu o tolerancji i o tym, czy dziecko nie połyka pasty. Hasła „naturalna”, „bez chemii” i „przyjazna maluchom” nic nie mówią o ochronie przed próchnicą, a tę wyznacza liczba ppm.
Mogą być w składzie:
- ksylitol,
- hydroksyapatyt.
Obie substancje są częstymi dodatkami w pastach dziecięcych, ale hydroksyapatyt nie zastępuje fluoru.
Lepiej wybierać pasty bez:
- SLS (laurylosiarczanu sodu), który może podrażniać delikatną śluzówkę,
- E171, czyli dwutlenku tytanu, zakazanego w UE w żywności, ale mogącego występować w kosmetykach,
- mocnych aromatów (Parfum, Aroma) i barwników oznaczonych symbolem CI, które mogą uczulać i są zbędne.
Zbyt słodki smak sprzyja połykaniu pasty, dlatego lepszy jest miętowy, delikatnie owocowy albo neutralny.
Czy pasta bez fluoru to dobry wybór dla dziecka?
Nie, do profilaktyki próchnicy nie, chyba że zaleci ją dentysta po ocenie dziecka. Pasta z fluorem chroni przed próchnicą, wzmacnia szkliwo i spowalnia utratę minerałów. Pasta bez fluoru nie jest domyślnie bezpieczniejsza ani równoważna w ochronie zębów. Pytanie, czy sam fluor szkodzi, rozstrzyga wpis o bezpieczeństwie fluoru w paście.
Co zrobić, gdy dziecko połyka pastę?
Przy zalecanej porcji połknięcie odrobiny nie powinno powodować problemów. Ryzykiem jest stały nadmiar fluoru, który może prowadzić do fluorozy, czyli przebarwień zębów.
- Ilość: trzymaj się śladu lub groszku, bez dokładania „na wszelki wypadek”.
- Smak: wybieraj pastę o mniej słodkim smaku.
- Nadzór: dozuj pastę osobiście i stój przy dziecku, dopóki nie umie wypluwać.
Jeśli dziecko zje dużą ilość pasty z tubki, skontaktuj się z lekarzem.
Od kiedy dziecko może używać pasty dla dorosłych?
Od 6. urodzin, o ile na etykiecie jest 1450 ppm, bo takie stężenie odpowiada wytycznym dla starszych dzieci. Mniej więcej w tym wieku zaczyna się wymiana zębów na stałe (więcej o okresie zębów mlecznych). Pasta do zębów dla dzieci 6-12 lat i pasta dla dorosłych o tym stężeniu spełniają to samo kryterium, więc ośmiolatek może używać obu.
Pasty powyżej 1500 ppm opisują Pretty i współautorzy w Caries Research (2016) jako opcję profilaktyki i leczenia próchnicy u dzieci i nastolatków z wysokim ryzykiem. Taką pastę wybiera dentysta, nie rodzic w sklepie.
Kiedy pierwsza pasta z fluorem?
Z pojawieniem się pierwszego zęba, a nie od określonej liczby miesięcy. Moment wyrzynania opisuje wpis o pierwszych zębach i ząbkowaniu. Zęby mleczne wymagają takiej samej ochrony jak stałe, bo próchnica atakuje już pierwsze zęby. Najlepszą pierwszą pastą jest więc ta z fluorem, nałożona jako ślad.
