W skrócie
Dziura w zębie to potoczna nazwa ubytku tkanek twardych zęba, najczęściej skutku próchnicy. Sama się nie zarośnie, więc zwykły ubytek wymaga wizyty w ciągu kilku dni. Obrzęk twarzy, gorączka albo trudność w przełykaniu oznaczają pomoc tego samego dnia. Ubytek leczy się wypełnieniem, a gdy próchnica sięga miazgi, leczeniem kanałowym. Na NFZ wizyta nie wymaga skierowania.
Skąd się bierze dziura w zębie?
Najczęściej z próchnicy: bakterie płytki nazębnej przekształcają cukry w kwasy, a te odwapniają i rozpuszczają szkliwo oraz zębinę, aż w zębie powstaje zagłębienie. Dziura jest późnym skutkiem tego procesu. Fachowo mówi się o ubytku, a gdy przyczyną jest próchnica, o ubytku próchnicowym.
Rzadziej ubytek ma przyczynę niepróchnicową:
- uraz mechaniczny zęba
- bruksizm, czyli zaciskanie i zgrzytanie zębami, oraz przeciążenie zgryzu
- abrazja, czyli ścieranie zęba, na przykład zbyt twardą szczoteczką
Próchnica jest chorobą zakaźną. Bakterie, głównie Streptococcus mutans, przenoszą się ze śliną, na przykład z opiekuna na dziecko. Jak choroba postępuje od plamy do bólu, opisują etapy próchnicy i ich objawy.
Jak rozpoznać, że to ubytek, a nie przebarwienie?
Ciemna kropka bez zagłębienia może być zwykłym przebarwieniem, a rozstrzyga o tym badanie z RTG. Ubytek zdradzają:
- krawędź lub zagłębienie wyczuwalne językiem
- ciemna plama albo szczelina na powierzchni zęba
- zaleganie jedzenia ciągle w tym samym miejscu
- nadwrażliwość na zimno i słodkie
Próchnica zaczyna się od białej, matowej plamy na szkliwie. To jeszcze nie dziura, tylko wczesna zmiana. Z czarną plamką między zębami jest trudniej, bo ubytki w tym miejscu często widać dopiero na zdjęciu RTG, na przykład na zdjęciu typu pantomogram.
Dziura po wyrwanym zębie to z kolei zębodół, który goi się po ekstrakcji, a nie ubytek.
Co zrobić z dziurą w zębie do czasu wizyty?
Do wizyty wystarczą proste środki, które zalecają wytyczne NHS, ale bez wizyty ubytek się nie cofnie.
- Umów wizytę w ciągu kilku dni.
- Myj zęby delikatnie, miękką szczoteczką.
- Płucz usta ciepłą wodą.
- Omijaj zimne, gorące i słodkie jedzenie oraz napoje.
- Łagodź ból paracetamolem lub ibuprofenem, ściśle według ulotki.
Czego nie robić:
- Nie przykładaj aspiryny do dziąsła. Powoduje oparzenie błony śluzowej i nie leczy zęba.
- Nie wkładaj do dziury waty z czosnkiem ani alkoholem, choć taka rada krąży na forach.
- Nie traktuj aptecznego zestawu do zabezpieczenia ubytku jak leczenia. Docelowe wypełnienie zakłada dentysta, a plomba tymczasowa to opatrunek na czas leczenia rozłożonego na kilka wizyt.
Pilnej pomocy tego samego dnia wymagają obrzęk twarzy lub szczęki, gorączka, obrzęk wokół oka albo na szyi i trudność w przełykaniu. Taką pomoc daje gabinet, który przyjmuje w trybie pilnym, albo ostry dyżur stomatologiczny. Przy problemach z oddychaniem dzwoń pod 112 lub jedź na SOR. Moje kryterium jest proste: obrzęk policzka albo gorączka oznacza, że nie czekam na wolny termin, tylko szukam pomocy od razu.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania.
Jak dentysta leczy dziurę w zębie?
Dentysta w znieczuleniu miejscowym usuwa zmienione próchnicowo tkanki i odbudowuje ząb materiałem wypełnieniowym. Kompozyt światłoutwardzalny twardnieje pod światłem lampy, więc jeść można zaraz po wyjściu z gabinetu, choć po znieczuleniu lepiej poczekać, aż ustąpi drętwienie.
| Ubytek | Leczenie |
|---|---|
| Płytki lub średni | wypełnienie na jednej wizycie |
| Rozległy | wkład inlay/onlay (wkład koronowy) na dwóch wizytach: opracowanie z wyciskiem, potem osadzenie |
| Z zapaleniem miazgi | leczenie kanałowe i odbudowa zęba |
Miazga to nerw i naczynia wewnątrz zęba. Gdy objęło ją zapalenie, wypełnienie nie wystarczy i ząb wymaga leczenia kanałowego.
Czy wypełnienie dziury zrobisz na NFZ?
Tak, bez skierowania. Zakres wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia o świadczeniach gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego. Materiał chemoutwardzalny wiąże bez lampy, na przykład cement glasjonomerowy.
| Pacjent i zęby | Materiał |
|---|---|
| Dorosły, zęby przednie 1–3 | światłoutwardzalny |
| Dorosły, zęby boczne 4–8 | chemoutwardzalny |
| Ciąża i połóg, wszystkie zęby | światłoutwardzalny |
Amalgamatu już się nie stosuje: od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje w UE zakaz (rozporządzenie (UE) 2024/1849). Wyjątkiem są szczególne potrzeby medyczne pacjenta, gdy lekarz uzna amalgamat za niezbędny.
Prywatnie płacisz za zakres spoza koszyka świadczeń gwarantowanych, na przykład (poza ciążą i połogiem) za kompozyt światłoutwardzalny w zębie bocznym. Przy małym ubytku w zębie bocznym zaczynałbym od materiału z NFZ. O kompozyt warto dopytać przy dużym ubytku w zębie żującym.
Zakres leczenia kanałowego to osobna sprawa, opisana w tekście o leczeniu kanałowym na NFZ.
Co się stanie, jeśli nie leczyć dziury w zębie?
Ubytek się nie zatrzyma, a nieleczony prowadzi do powikłań. Infekcja może wyjść poza ząb i szerzyć się dalej, a to stan nagły. Objawy i postępowanie przy ropniu zęba opisuje osobny tekst.
Skutki nieleczonej próchnicy to:
- zapalenie miazgi i ból
- ropnie okołozębowe
- utrata zęba
- nieprzyjemny zapach z ust
- utrudnione gryzienie i żucie
Im mniejszy ubytek, tym prostsze leczenie.
Czy dziura w zębie może sama się zarosnąć?
Nie. Ubytek tkanek twardych się nie odbuduje. Cofnąć można tylko wczesną demineralizację, czyli białą plamę: wczesną próchnicę da się zatrzymać lub odwrócić przed powstaniem ubytku, a pomaga w tym higiena i fluor w paście. Stan zapalny zęba też sam nie przejdzie.
Dziura w zębie w nietypowej sytuacji
Dziura w zębie bez bólu
Brak bólu nie znaczy, że ubytek jest mały. Próchnica przez tygodnie, a nawet miesiące nie daje objawów (opis pierrefabre), a ból pojawia się dopiero później. Ząb z obumarłą miazgą może natomiast przestać boleć, choć infekcja w kości postępuje.
Dziura w zębie przy dziąśle
Dziura przy dziąśle to zwykle ubytek przyszyjkowy, czyli przy szyjce zęba. Mogą za nim stać trzy przyczyny:
- próchnica korzenia, gdy dziąsło się cofnęło i odsłoniło korzeń niepokryty szkliwem
- próchnica wtórna przy brzegu starego wypełnienia lub korony
- abrazja, czyli ścieranie szyjki zęba
Inaczej jest z otworem w samym dziąśle. Jeśli towarzyszy mu wyciek albo „krostka”, to zwykle ujście przetoki ropnej przy zapaleniu wokół wierzchołka korzenia, a nie ubytek zęba (dentina102). Przyczyną bywa też choroba przyzębia albo uraz. Rozpoznaje się to badaniem i RTG, a takie zmiany trzeba zbadać szybciej niż zwykły ubytek.
Dziura w zębie u dziecka
Ubytek w zębie mlecznym też się leczy, bo próchnica przechodzi na kolejne zęby. Może pojawić się już około 1. roku życia, po wyrżnięciu pierwszych zębów. Szczegóły leczenia i ochrony zębów mlecznych są w osobnym tekście.
