W skrócie
Górna proteza może odsłonić podniebienie, gdy ma inne podparcie niż samo podniebienie: własne zęby albo implanty. Przy implantach płyta maleje, a przy 6–8 jest minimalna. Przy całkowitym bezzębiu bez implantów nie ma takiej opcji, bo płyta na podniebieniu jest tym, co utrzymuje protezę.
Dlaczego zwykła proteza górna zakrywa podniebienie
Proteza zębowa bez podniebienia to proteza, której płyta nie pokrywa podniebienia twardego albo pokrywa tylko wąski pas. Zwykła górna proteza całkowita ma szeroką płytę podniebienną, bo nie ma żadnego innego podparcia. Trzyma ją podciśnienie pod płytą: adhezja i spójność śliny przyciskają ją do podłoża (klinikamdo.pl). Żeby to działało, potrzebna jest duża powierzchnia przylegania i szczelne zamknięcie brzeżne na granicy z podniebieniem miękkim.
Podniebienie twarde daje szerokie i sztywne podłoże, dlatego górna proteza trzyma się lepiej niż dolna, której takiej powierzchni brakuje. Pacjenci najczęściej nie lubią osłabionego czucia smaku i uczucia „pełnych ust” w pierwszych tygodniach, a część z nich nie akceptuje zasłoniętego podniebienia.
Kiedy proteza bez podniebienia jest możliwa
Tak, gdy protezę podpierają własne zęby albo implanty; przy bezzębiu bez implantów takiej opcji nie ma.
| Sytuacja w szczęce | Rozwiązanie | Podniebienie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Kilka własnych zębów | Proteza szkieletowa | Częściowo zakryte | Wąski łącznik, zakres ustala protetyk |
| Co najmniej 1 ząb | Proteza nylonowa lub elastyczna | Niezakryte | Trudniejsze podścielanie i naprawa |
| Bezzębie, 4 implanty | Proteza nakładowa na zatrzaskach | Płyta nadal rozległa | Opiera się też o błonę śluzową |
| Bezzębie, 6–8 implantów | Proteza nakładowa | Płyta minimalna | Im więcej implantów, tym mniejsza płyta |
| Bezzębie, implanty | Most stały na implantach | Brak płyty | Szereg połączonych koron |
| Bezzębie bez implantów | Proteza akrylowa całkowita | Zakryte | Trzyma ją podciśnienie |
Gdy w szczęce zostały własne zęby
Górna proteza szkieletowa składa się z metalowego szkieletu z elementami akrylowymi i klamrami lub zatrzaskami, a oparcie daje jej część własnych zębów. Dlatego nie jest dla osób z całkowitym bezzębiem. Zajmuje niewielką przestrzeń podniebienia, ale nie znika z niego całkiem: zakrywa jego część wąskim łącznikiem. Nie oczekuj więc protezy „w ogóle bez podniebienia”. Zakres ustala protetyk po badaniu, a budowę, rodzaje i komfort noszenia rozwija osobny tekst o protezie szkieletowej.
Proteza elastyczna (nylonowa albo acetalowa) w ogóle nie pokrywa podniebienia, jak podaje dentrum.pl. Nylonowa wymaga co najmniej jednego własnego zęba i zaleca się ją wymieniać mniej więcej co 2 lata, bo materiał chłonie wodę, przebarwia się i zaczyna nieprzyjemnie pachnieć. Nie każdy materiał elastyczny da się podścielić, a naprawa jest trudniejsza niż przy akrylu. Zaczęłabym od dwóch pytań do protetyka: przy szkieletowej, jak szeroki będzie łącznik podniebienny, a przy elastycznej, czy materiał da się później podścielić.
Przy całkowitym braku zębów: implanty
Bez implantów nie: przy całkowitym braku zębów płyta zostaje na podniebieniu, bo tylko ona utrzymuje protezę. Implanty zmieniają tę sytuację, ale warunki zależą od ich liczby. Według dorotowskadentalclinic.pl proteza ruchoma na implantach typu „klik” wymaga minimum 2 implantów w żuchwie i 4 w szczęce. Taką protezę (overdenture) zapina się na lokatorach, czyli zaczepach na implantach, albo na belce.
Przy minimalnej liczbie implantów w szczęce proteza musi być rozległa i opierać się także o błonę śluzową, żeby nie przeciążyć implantów. Przy większej liczbie płyta maleje, a szereg połączonych koron przykręcony na stałe, czyli most na implantach, nie ma jej wcale.
Zanim płyta zmaleje albo zniknie, potrzebne jest wszczepienie implantu i czas gojenia.
Plusy i ograniczenia protezy bez podniebienia
Zysk to czucie smaku i brak uczucia pełnych ust, kosztem jest zależność od zębów filarowych albo implantów oraz krótsza trwałość i trudniejsza obsługa materiałów elastycznych.
Plusy:
- odsłonięte podniebienie, czyli brak osłabionego czucia smaku
- szybkie wykonanie protezy nylonowej: ok. 2 tygodnie od pierwszej wizyty, kontrola 1–2 tygodnie po założeniu
Ograniczenia:
- konieczność posiadania zębów filarowych albo implantów
- krótsza trwałość protezy elastycznej: wymiana mniej więcej co 2 lata
- trudne podścielanie niektórych materiałów elastycznych
- zanik wyrostka zębodołowego (kości, w której osadzone są zęby), przez który proteza z czasem się luzuje; kontrola co najmniej raz w roku, a w razie potrzeby podścielenie (dentalmedicenter.pl)
Pytania o materiał, koszt i przyzwyczajanie
Czy przy całkowitym bezzębiu można mieć protezę elastyczną?
Bez implantów zwykle nie w wersji bez podniebienia: nylon wymaga według enel.pl co najmniej jednego własnego zęba, a o kształcie płyty decyduje protetyk.
Ile kosztuje proteza górna bez podniebienia i czy jest na NFZ?
Cena zależy od konstrukcji, więc jedna kwota dla całej grupy nie istnieje. Orientacyjnie proteza szkieletowa na zatrzaskach kosztuje 4000–6000 zł (balticorthoclinic.pl, 2024, cennik jednego gabinetu). Cena protezy elastycznej bez podniebienia zależy od materiału i od tego, jak często trzeba ją wymieniać. Przy konstrukcjach na implantach dochodzi koszt samych implantów.
NFZ finansuje protezy ruchome akrylowe, częściowe i całkowite, nie szkieletowe ani elastyczne. Nowe przysługują raz na 5 lat (rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego). Akrylowe oznacza płytę na podniebieniu. O refundację pytaj w gabinecie, który ma umowę z NFZ.
Przed podpisaniem planu leczenia zapytaj, czy cena obejmuje:
- implanty albo korony filarowe
- wizyty kontrolne
- korekty protezy
- podścielenie
Ile trwa przyzwyczajanie się do protezy?
Najtrudniejsze są pierwsze tygodnie; przy protezie z płytą dokucza wtedy osłabiony smak i uczucie pełnych ust, a język uczy się dotyku protezy zamiast podniebienia (oralb.pl). Rana pod protezą, która nie goi się dłużej niż 2 tygodnie, zawsze wymaga wizyty w gabinecie. Ból albo obrzęk to powód, żeby nie czekać.
Teksty mają charakter informacyjny i nie zastępują badania ani porady lekarza dentysty. W razie bólu, obrzęku lub gorączki skontaktuj się z gabinetem albo ostrym dyżurem stomatologicznym.
