Plomba amalgamatowa: czy trzeba ją wymieniać

Z czego składa się amalgamat?

Rtęć stanowi ok. 50% masy amalgamatu stomatologicznego i wiąże proszek ze srebra, cyny i miedzi (czasem z cynkiem) w twardą masę. Po związaniu tkwi w stopie, co ogranicza jej uwalnianie. Stosuje się go w stomatologii od ponad 150 lat.

Podział na rodzaje opisuje mp.pl: amalgamaty konwencjonalne zawierają fazę gamma 2 (są niskomiedziowe), pozostałe są od niej wolne.

Jakie zalety i wady ma amalgamat?

Amalgamat jest trwały i odporny na ścieranie, ale nie łączy się z zębem, przewodzi temperaturę i ciemnieje.

Zalety:

• duża odporność na ścieranie i nacisk,
• trwałość wypełnienia.

Wady:

• brak adhezji, czyli amalgamat nie wiąże się ze szkliwem ani zębiną,
• sprzyja szczelinie brzeżnej (wąskiej szparze między wypełnieniem a zębem) i próchnicy wtórnej na styku plomby z zębem,
• przewodzi ciepło i zimno silniej niż kompozyt, co daje dyskomfort przy głębokich ubytkach,
• ciemnieje, więc z czasem robi się z niego czarna lub szara plomba.

Czy rtęć z plomby amalgamatowej szkodzi?

Nie u osób zdrowych ze szczelnymi plombami. Z wypełnień wchłania się przeciętnie 1-2 µg rtęci na dobę, czyli ok. 10% tego, co organizm przyjmuje z jedzenia, powietrza i wody (badania L.E. Nymana, cytowane przez mp.pl).

Reakcje alergiczne na amalgamat i zjawiska elektrogalwaniczne zdarzają się bardzo rzadko. Badania epidemiologiczne nie wykazały związku amalgamatu z chorobami ogólnoustrojowymi u osób zdrowych. Szczelna plomba nie daje objawów zatrucia, a dolegliwości ogólne mają inne przyczyny i trzeba je wyjaśnić u lekarza.

Nagłówek o azbeście sprzedaje się lepiej niż mikrogramy, ale to mikrogramy decydują o tym, czy masz powód do niepokoju.

Czy amalgamat jest zakazany?

Tak, od 1 stycznia 2025 r. w UE nie zakłada się nowych plomb amalgamatowych, z wyjątkiem szczególnych potrzeb medycznych pacjenta. Zakaz nie obejmuje usuwania starych wypełnień i nie jest zaleceniem, by to robić. Jego główny powód jest środowiskowy: dotyczy rtęci jako substancji, nie stanu Twoich zębów.

Zakaz wprowadzano etapami:

• 1 lipca 2018 r.: rozporządzenie (UE) 2017/852 zakazało amalgamatu w zębach mlecznych, u dzieci poniżej 15 lat oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią, poza ścisłą koniecznością medyczną.
• 1 stycznia 2025 r.: rozporządzenie (UE) 2024/1849 wyłączyło amalgamat z leczenia stomatologicznego poza szczególnymi potrzebami medycznymi.
• 30 czerwca 2026 r.: skończyły się przejściowe odstępstwa dla systemów ochrony zdrowia państw członkowskich (informacja z denthelp.pl).

Kiedy plombę amalgamatową trzeba wymienić?

Gdy jest nieszczelna, pęknięta, pod spodem rozwinęła się próchnica wtórna albo pękła ściana zęba. Szczelnej plomby nie wymienia się profilaktycznie.

Wymiana „na zapas” kosztuje ząb. Przy usuwaniu szczelnej plomby traci się część zdrowych tkanek, a podczas zabiegu na chwilę rośnie ekspozycja na opary rtęci. Dlatego sama liczba lat, ciemny kolor czy zakaz UE nie są powodem do wiercenia.

Nie czekałbym z wizytą, gdy boli przy nagryzaniu, wyczuwasz językiem uszkodzony brzeg plomby, widzisz ciemną szczelinę albo odłamał się fragment zęba. To powód, by umówić się w ciągu kilku dni. Wymiana ze względów estetycznych może poczekać na zwykłą kontrolę. Decyzję podejmuje dentysta po badaniu, czasem ze zdjęciem RTG.

Jak wygląda wymiana plomby amalgamatowej?

Wymiana przebiega w znieczuleniu miejscowym, w pięciu krokach:

1. Dentysta znieczula ząb miejscowo.
2. Izoluje ząb koferdamem, czyli lateksową lub bezlateksową osłoną, i ustawia ssak.
3. Usuwa plombę wiertłem z chłodzeniem wodno-powietrznym, które wraz z odsysaniem ogranicza przedostawanie się rtęci do organizmu.
4. Opracowuje ubytek i oczyszcza go z próchnicy.
5. Odbudowuje ząb nowym wypełnieniem, nakładanym warstwami.

Po zabiegu przez kilka dni może pojawić się przejściowa nadwrażliwość. Koferdam to standardowa izolacja, nie żaden „detoks”. Część gabinetów oferuje rozszerzony protokół SMART (Safe Mercury Amalgam Removal Technique), opracowany przez IAOMT.

Czym zastępuje się amalgamat przy wymianie?

Najczęściej kompozytem, który przywiera do zęba dzięki adhezji. Umożliwiło ją wytrawianie szkliwa kwasem, opracowane w latach 50. XX w. przez M.G. Buonocore’a. Amalgamat takiej więzi z zębem nie tworzy, więc wypełnienie z nieszczelnym brzegiem wymienia się na materiał, który trzyma się zęba i pozwala zachować więcej tkanek. Rodzaje kompozytu, jego trwałość i zakres NFZ opisuje wpis wypełnienie kompozytowe i jego trwałość.

Przy dużym ubytku albo po leczeniu kanałowym samo wypełnienie może nie wystarczyć. Wtedy dentysta rozważa koronę.

Czy wymianę plomby amalgamatowej zrobisz na NFZ?

Tak, jeśli jest wskazanie medyczne. NFZ wymienia wypełnienie nieszczelne, pęknięte albo z próchnicą wtórną. Dorosły dostaje w zębie bocznym materiał chemoutwardzalny, a w zębach przednich (1-3) kompozyt światłoutwardzalny. Wymiana tylko z powodu koloru w zębie bocznym zwykle oznacza leczenie prywatne. Cena prywatna zależy od wielkości ubytku i materiału, a obejmuje usunięcie starej plomby oraz nowe wypełnienie.

Ile plomb amalgamatowych można mieć?

Przepisy nie określają limitu. Reguła „nie więcej niż 7 średnich wypełnień” (prawo Rebla) pochodzi z dawnego piśmiennictwa i nie jest normą. Liczba plomb sama w sobie nie jest wskazaniem do wymiany.

Czy plomba amalgamatowa przeszkadza w rezonansie?

Przed rezonansem magnetycznym poinformuj pracownię o wypełnieniach z amalgamatu. Personel oceni, czy metal w zębach ma znaczenie dla badanej okolicy.

Co z amalgamatem w ciąży?

Od 2018 r. nie zakłada się go ciężarnym ani karmiącym. Istniejących plomb w ciąży nie usuwa się bez wskazania, bo samo usuwanie na chwilę zwiększa ekspozycję. Co przysługuje przyszłej mamie i jakie zabiegi są bezpieczne, opisuje wpis leczenie zębów w ciąży.

Co, jeśli pod starą plombą rozwinęło się zapalenie?

Gdy próchnica wtórna dotarła do miazgi, a ból pojawia się samoistnie lub w nocy, sama wymiana plomby nie wystarczy. Dentysta ocenia wtedy potrzebę leczenia kanałowego zęba. Na czas leczenia ząb dostaje opatrunek, a ile wytrzymuje plomba tymczasowa, opisujemy osobno.

Teksty mają charakter informacyjny i nie zastępują badania ani porady lekarza dentysty.